Á Íslandi er mýrarrauði í öllum mýrum og flestum skurðum. Hann litar allt sem snertir hann rauðbrúnum litum og það er ekki alltaf einfalt að ná litnum úr.
Mýrarrauði er steinefni (Fe2O3 ), sem er í jarðvegi. Það er frekar þungt og ríkt af járni (70%) og fram á 15. öld unnu íslenskir bændur járn úr mýrarrauða með svokölluðum "Rauðablæstri" og gerðu úr því verkfæri og vopn á landnámstíma. Ég fer ekki lengra inn í þá sálma hér, en hægt er að finna fróðlegar greinar á alnetinu um þetta. (https://ferlir.is/raudablastur-myrarraudi/)
Hematite is in most of our ditches and also in what we call “MÝRI” in Icelandic. Mýri is a very wet grassland. Walking over it requires boots or your socks, shoes and feet will be wet and maybe also reddish brown. The grass in the mýri is however very tasteful for the sheep and other animals and sometimes we see horses up to their knees in water, eating the grass that grows in the mýri.
Þegar skurðir byrja að gróa upp og fyllast smátt og smátt af grasi, þannig að botninn virðist öruggur, verða þeir varasamir fyrir búfé. Dýrin langar að fá sér gómsætan bita í skurðinum og fara ofan í, en komast svo ekki alltaf hjálparlaust upp úr aftur. Að hjálpa þeim uppúr er heldur ekki létt verk, sérstaklega við kindur. Þær verða svo þungar, því þykk og mikil ullin fyllist af vatni sem þyngir þær og blautur jarðvegurinn sogar fæturna niður og veitir enga viðspyrnu fyrir þær til að ýta sér upp sjálfar.
This lamb was helped out of a ditch in the fall and it was reddish brown up to it’s sides.
Now this colour doesn’t wash off easily in the wool and in most cases it just stays there. It can sometimes be a pretty colour in the wool, but most of the time it just ruins the wool and it is thrown away.
Well. I don’t like to throw things away. So I decided to collect it and put aside and spin it together when I had enough to make it worth spinning. This winter I somehow have had more of this wool than usually, and now I want to show you the results.
Þessi ull var öll þakin mýrarrauða, en oftast er það eingöngu hluti ullarinnar sem smitast. Læraullin, kviðullin og þar í kring verður lituð. Eftir þvott, tætingu og kembingu var kominn jafn litur yfir alla ullina og liturinn orðinn nokkuð ólíkur ull af kind sem ekki hafði farið í mýrarrauðabað. Þessi gulrauði litur hafði blandast við hvíta litinn og búið til lit sem er svolítið beis eða gullinn.
Í rauninni er þetta hvoru tveggja hvít ull. En sú gulleita er menguð af mýrarrauða. Nokkuð skemmtilegur litur sem er að verða til þarna.
Hér renna lyppurnar í gegnum dráttarvélina. Ég setti hreinhvíta lyppu við hliðina á hinum til að sýna litaskiptin, rétt á meðan ég tók mynd.
Þá er garnið tilbúið. Hreinhvít til hægri, mýrarrauðinn til vinstri.
Peysan sem garnið liggur ofan á er prjónuð úr öðrum skammti af mýrarrauðagarni sem ég gerði fyrr í vetur. Það garn hefur mun ljósari lit, enda var meira af hvítu í þeirri ull og minna af mýrarrauða. Því blandaðist liturinn í ljósari tón þar.
Þetta kemur virkilega vel út í prjónaðri flík. Ég held líka að dekkri hespan yrði flottur munsturlitur með mórauðu.
We have washed the skeins, and we washed the sweater, and the colour of the hematite holds. It does not fade in the washing. At least not immediately. Of course it might fade with many washes and time will have to reveal that, but then again, we usually don’t wash the garments knitted with wool all to often.
Það er örlítið önnur áferð á garninu með mýrarrauðanum. Það er mjúkt, en samt eins og það sé örlítið harðara en annars, en það finnst ekki í peysunni. Hún er alveg eins og aðrar peysur úr Huldubandi. Fólk sem er lyktnæmt getur fundið örlítinn keim af járni þegar þefað er af ullinni en ekki í garninu.
So there we have wool that is most of the time thrown away, because the colour doesn’t fit. Spun into yarn. Knitted in a sweater. Ready to wear.
Og verðlaus ullin er einhvers virði. Það er svo sannarlega eitthvað að stefna að.
Ég tók sjálf myndirnar í greininni. En forsíðumyndina fann ég á netinu. Hana tók Harpa Hreinsdóttir sem er kennari. Kærar þakkir Harpa fyrir að leyfa mér að nota myndina.
